Drie termen kwamen deze week voorbij in mijn werk, de verlichting, overregulatie en voortvluchtig. De eerste twee bij mijn excursies bij Art Zuid, de laatste in mijn voorbereiding voor de reis naar de Berlijnse biënnale. In mijn tekst zit nu een volgorde, je kunt ze ook husselen, onderling blijven zij verbonden.
Alle drie zijn ze met elkaar verbonden door wetten en regels. Sociale afspraken waaraan wij elkaar houden. In de Verlichting was het streven dat iedereen, ongeacht herkomst, sociale of politieke status gelijk is voor de wet en de onderliggende regels. Én dat iedereen de wet kan begrijpen. Daarmee is een voortvluchtige iemand die willens en wetens deze afspraken breekt. Terwijl overregulering kan zorgen dat je ook onbedoeld, onbewust of onverwachts de afspraken breekt.
In de Berlijnse biënnale staat de voortvluchtige centraal die juist niet bewust de wetten en regels heeft overtreden. Zij die puur door te zijn al de wet overtreden. En zo belanden in een kafkaëske wereld, waarin het zijn al strafbaar is, het helpen van de voortvluchtige eveneens en het recht niet meer draait om rechtvaardigheid, maar om gelijk hebben volgens diezelfde wet. Een onmogelijke fuik, waarbij de curator met de kunst een uitweg wil bieden met humorvolle actie en bevrijding.
Die uitweg zoekt curator Ralph Keuning op Art Zuid in Amsterdam door met de kunst te reflecteren op de Verlichting. Om zo een weg uit onze somberheid en vaste patronen te bieden. Met het werk Annex #4 van Rob Voerman wordt de overregulatie in beeld gebracht. Hutjes en schuurtjes op de volkstuinen die niet voldoen aan de officiële bouwverordeningen. En handhaven van die regels zou daar het doel volledig voorbijgaan. Onbedoeld strafbaar zijn aan regels die ter plaatste niet relevant zijn.
Waar Keuning in Amsterdam vooral wil inspireren, zie ik in Berlijn veel voorbeelden om tot actie te komen. Actie tegen regulering die puur dat iemand aanwezig is al strafbaar stelt. Passend in een week waar de Tweede Kamer een wet heeft geaccepteerd die de persoon die terechtstaat bij voorbaat tot voortvluchtige veroordeelt, al voor het proces is gestart. Op de Berlijnse biënnale wordt alvast één oplossing aangeboden aan de vooroordeelde (want veroordeeld dekt de lading niet meer) met het levensverhaal van de Birmeese kunstenaar Htein Lin: gebruik humor tegen deze brute illegaliteit van het rechtssysteem en lach, lach heel hard bij het oordeel. Eigenlijk: negeer de wet die jouw bestaan ontzegt om zo als een vos in de stad te kunnen bewegen: vrij en ongebonden door de menselijke wet- en regelgeving. Of we daar dan een gelukkiger samenleving van gaan krijgen ...