Het Ruhrgebied is al decennialang in transitie: van industriële kernregio naar een landschap waarin erfgoed, cultuur en gemeenschap nieuwe betekenis krijgen. Oude mijnsites, leegstaande kerken en voormalige fabrieken worden steeds vaker ingezet als plekken voor kunst, reflectie en ontmoeting. Precies op deze ontwikkeling bouwt Manifesta 16 voort. Tijdens deze reis verkennen we hoe kunstenaars, architecten en denkers uit heel Europa – samen met lokale initiatieven – deze herbestemming een nieuwe impuls geven. Manifesta fungeert daarbij als tijdelijk laboratorium: verspreid over de regio wordt onderzocht hoe erfgoed kan bijdragen aan de vormgeving van een nieuwe gemeenschapsstructuur.

Manifesta is de nomadische Europese biënnale voor hedendaagse kunst en keert in 2026 terug met haar 16e editie, ditmaal in het Ruhrgebied. Deze tweejaarlijkse manifestatie staat bekend om haar diepgravende benadering van kunst als als middel tot reflectie op maatschappelijke en ruimtelijke ontwikkelingen. Na eerdere edities in onder meer Zürich, Palermo, Pristina en Barcelona vormt nu een regio met een rijk industrieel verleden het decor voor deze actuele en veelstemmige kunstervaring.

De Manifesta kan groot en klein zijn, dat moet in de komende maanden blijken. Om naast de Manifesta ook de bestaande musea en bijzondere collecties te ontdekken, bezoeken wij ook het Museum Küppersmühle für Moderne Kunst in Duisburg, de private verzameling Julia Stoschek Collection, K21 van Kunstsammlung Nordrhein Westfalen en Sammlung Philara in Düsseldorf, Dortmunder U in Dortmund en Museum Folkwang in Essen. Kortom, een rijk gevuld kunstprogramma in een zeer dynamische regio.

Manifesta16

This is not a church  is de titel van deze 16^e editie van Manifesta. In de komende jaren komen in Duitsland duizenden kerkgebouwen leeg te staan. Gebouwen die voorheen het kloppende hart waren voor grote gemeenschappen vervallen tot schimmen van het verleden. Met het verdwijnen van de kerk én de mijnen in het Ruhrgebied, zijn ook de sociale gemeenschappen verdwenen.
Manifesta wil de bewoners in het Ruhrgebied een nieuw sociaal hart teruggeven. En uit burgerberaden kwam de roep om de kerkgebouwen te behouden voor de gemeenschap. Manifesta heeft dit gecombineerd: herbestemmen van kerkgebouwen tot plekken van sociale gemeenschapszin. Met This is not a church wil Manifesta de lading van religie weghalen van de gebouwen en de nadruk leggen op hun nieuwe betekenis voor de wijkbewoners.
In 12 kerken, verdeeld over Essen, Bochum, Gelsenkirchen en Duisburg werken 60 kunstenaars van verschillende nationaliteiten aan werken en projecten die de gebouwen hun nieuwe sociale functie geven. Wij bezoeken met deze reis alle 12 locaties.

Het KaperGerlings Instituut en SRC Reizen zijn sinds enkele jaren vaste partners. Jaarlijks organiseren wij samen een aantal kunstreizen. Het initiatief, inhoudelijke voorbereiding en de uitvoering voor en tijdens de reis ligt bij het KaperGerlings Instituut en de reisorganisatie (vlucht, hotel en transfers) bij SRC Reizen. Samen zorgen wij voor een prachtig reisprogramma.

Het programma van deze reis ziet er als volgt uit (tussentijdse wijzigingen voorbehouden)

Dag 1, Reis Essen met Manifesta16 en Museum Folkwang
Vanuit onze opstapplaatsen reizen we naar Essen. Na een korte rit net over de grens met Duitsland, starten wij deze kunstreis met een bezoek aan Museum Folkwang in Essen. Dit is een van Duitslands meest gerenommeerde kunstmusea met een grote collectie met werk van onder anderen Vincent van Gogh, Paul Gauguin, Jackson Pollock, Marc Rothko en Atelier van Lieshout.

In de middag nemen wij de tijd om de eerste locatie van Manifesta16 te bezoeken. De Markuskirche, ontworpen door het duo Wolfgang Müller-Zantop en Heinz Kahlenborn en gebouwd tussen 1961 en 1963, vormt een eenheid met de woningbouw uit dezelfde periode. Het kerkgebouw is zo vormgegeven dat alleen de noodzakelijke elementen nog zijn terug te vinden. Juist door de ligging in de woonwijk, vormt dit een uitgelezen plek voor een gemeenschapsplek.

Na ons bezoek checken wij in bij ons hotel, waar wij drie nachten verblijven. Op deze avond kunt u met het reisgezelschap dineren (op eigen kosten) of zelf de stad ontdekken.

Dag 2, Manifesta16 in Gelsenkirchen en Essen

Deze dag staat volledig in teken van Manifesta16. We gaan op pad door het Ruhrgebied waar wij meerdere locaties van Manifesta16 bezoeken in de regio rondom Essen.We reizen eerst naar Gelsenkirchen waar vier kerkgebouwen onderdeel vormen van deze biennale.

De start is bij de St. Joseph, dat gebouwd is  tussen 1894 en 1896 en ontworpen door Lambert von Fisenne. Deze kerk vormt samen met de parochie het kantoor en de hoofdlocatie van Manifesta16. Vervolgens rijden we door naar St. Anna (1970, architect dr. Paul Günther), St. Bonifatius (1963, architect Ernst von Rudloff) en Thomaskirche (1965, architecten Fred Janowski and Albrecht Wittig).

Daarna rijden wij terug naar Essen waar wij stoppen bij Kunstraum Heilig Geist in de vroegere Heilig-Geist Church (1955–57, architect Gottfried Böhm). Daarnaast bezoeken wij ook het Zeche Zollverein, dit hier naastgelegen is. Dit UNESCO Werelderfgoed was met 100 hectare oppervlak de grootste kolenmijn van Europa. Met het sluiten van deze mijn staan wij aan de grondslag van het huidige vraagstuk waar Manifesta een antwoord op wil vinden: hoe kun je mensen weer verbinden, waarbij de oorspronkelijke verbinding is verdwenen?

Onze dag sluiten wij af met St. Gertrud Church (gebouwd in 1877, gereconstrueerd in 1955 door architect Emil Jung). De locatie wordt nu omgevormd tot kunstencentrum. Ook deze avond kunt u met de groep dineren (kosten niet inbegrepen) of zelf de stad ontdekken.

Dag 3: Düsseldorf
In de zuidelijke flank van het Rurhgebied ligt Düsseldorf. In deze stad staat de digitale kunst centraal met een bezoek aan de Julia Stoschek Collection. Deze bijzondere private verzameling is volledig ingericht op het nieuwste media in de kunstwereld: video, computer en technologie gestuurde kunst. Haar collectie omvat werk van onder anderen Francis Alÿs, Doug Aitken, David Claerbout, Olafur Eliasson, Anne Imhof, Tony Oursler, Laure Prouvost en Jon Rafman.

Ook bij ons bezoek aan Kunstsammlung Nordrhein Westfalen, locatie K21 vinden wij digitale kunst in de solo-expositie van Jon Rafman. Ook ontdekken wij hier het architectonische werk van Holly Herndon & Mat Dryhurst in hun solo-expositie Starmirror.

We sluiten onze dag in Düsseldorf af met een bezoek aan de Sammlung Philara. Ondergebracht in de door Sieber Architects verbouwde voormalige glasfabriek Lennarz biedt dit museum werk uit de private verzameling van Gill Bronner, tijdelijke exposities en tentoonstellingen in samenwerking met de kunstacademie van Düsseldorf.

In de avond kunt u met de groep dineren (kosten niet inbegrepen) of zelf de stad ontdekken.

Dag 4: Manifesta16 in Bochum en Dortmund
Onderweg naar Dortmund ontdekken wij nieuwe plekken binnen Manifesta aan de oostkant van het Rurhgebied in Bochum. Bochum vormde gedurende de BRD het centrum van de grote televisieshows in Duitsland. De prachtige noodkerk Gethsemane Kirche uit 1947–1950 van architect Otto Bartning vormt onze eerste locatie. Vervolgens bezoeken wij St Anna (1929 door architect Wilhelm Peter) in een wijk door sterk verbonden is met de staalindustrie. De Christ-König Kirche (1932 door architect Franz Schneider) is ontworpen als een Franciscaner kloosterkerk en zeer eenvoudig. Al in 2010 vervulde deze kerk de functie van kunstlocatie. Als laatste bezoeken wij in Bochum de St. Ludgerus Church (1966 door architect Hans Joachim Lohmeyer). Een typisch voorbeeld van een van de wederopbouwkerken in Duitsland.

In Dortmund zelf bezoeken we Dortmunder U. Dit complex bevindt zich in de voormalige grootste brouwerij van Duitsland die in 2010 voor Ruhrgebied Culturele hoofdstad van Europa werd omgevormd tot een plek voor kunst en creativiteit. Als onderdeel van dit complex is Museum Ostwall opgenomen met een kunstcollectie bestaande uit werken uit de 20e en 21e eeuw. De nadruk hier ligt op de verzameling van expressionistische kunst met werken van onder andere Paula Modersohn-Becker, Käthe Kollwitz, Emil Nolde en Pablo Picasso. Dit is aangevuld met werken uit de Fluxusbeweging van onder meer Nam June Paik en Joseph Beuys en een verzameling eigentijdse kunst. ‘Ook op deze laatste avond kunt u met de groep dineren (kosten niet inbegrepen) of zelf in de stad een hapje gaan eten.

Dag 5: Manifesta16 in Duisburg en terug naar huis.
Onze laatste dag in het Rurhgebied leidt ons naar de laatste plekje van Manifesta 16 en uiteindelijk naar Duisburg. In deze stad bezoeken wij de Kulturkirche Liebfrauenkirche (1958–1971 door architect Dr. Toni Hermanns). Een bijzonder modernistisch gebouw met meubels die deels afkomstig zijn van het Vaticaanse paviljoen van de Brusselse wereldtentoonstelling in 1958.

We ronden onze reis af met het Museum Küppersmühle für Moderne Kunst. Een groots museum in een oud fabrieksgebouw dat naar een ontwerp van het Zwitserse bureau Herzog & de Meuron is gerenoveerd. De nadruk in deze kunstcollectie ligt op de 20^ste-eeuwse kunst aangevuld met tentoonstellingen met eigentijdse kunstenaars. Hier vinden wij werken van onder anderen Jean Dubuffet, Hans Hartung, Anselm Kiefer en Jean Arp.

Aan het einde van de dag bereiken wij Nederland en ronden wij onze reis af.

Wijzigingen in het programma zijn voorbehouden. Voor deelname aan deze reis is een goede lichamelijke en geestelijke conditie vereist.

Reisdata:

Hieronder vind je een overzicht van hetgeen inclusief en exclusief in de reissom is.

Reispartner:

Deze reis wordt georganiseerd en uitgevoerd in samenwerking met SRC Reizen. In deze samenwerking is SRC Reizen het officiële reisbureau en jouw boekingsgegevens worden met hen gedeeld. Daarmee valt jouw reis onder de ANVR en de SGR. 

Inbegrepen:

• 1 voorbereidende interactieve live online lezing over de kunstbiënnale
• Busreis per SRC-comfort class-touringcar via opstapplaatsen Amersfoort en Venlo.
• Toeristenbelasting.
• Overnachting in een 2-persoonskamer voorzien van een bad of een douche en een toilet. Als je alleen reist, dan verblijf je in een 2-persoonkamer voor alleen gebruik.
• Verzorging op basis van logies en ontbijt.
• De excursies zoals omschreven.
• Begeleiding door KaperGerlings.
• Entree passe-partout Manifesta16.
• Audiosysteem.
• Calamiteitenfonds € 2,50 per boeking (verplicht)
• SGR-bijdrage, € 5,00 per persoon per boeking (verplicht)
• Administratie kosten € 25,00 per boeking
• Bijdrage aan een groenere wereld via Trees for All door de aanplanting van een SRC-bos. Lees hier meer bij SRC Reizen over Trees for All.

Niet inbegrepen:

• Overige entreegelden en gidsen, ca € 90,00
• Fooien

Groepsgrootte:
Minimaal 15 deelnemers
Maximaal 33 deelnemers (inclusief de 2 reisleiders)

Annuleren
De reis wordt georganiseerd en uitgevoerd door SRC Reizen. Annuleren van de reis vindt daarom ook plaats op basis van de voorwaarden van SRC Reizen. Deze voorwaarden vind je op deze pagina bij SRC Reizen

Overige informatie:

• De reis wordt georganiseerd en uitgevoerd door SRC Reizen. Je ontvangt na aanmelding van jouw reis een bevestiging.
• Indien je een kamer deelt met een reisgenoot en niet op het zelfde adres woont, kun je het adres van jouw medereiziger in het vak opmerkingen vermelden. Je ontvangt dan beiden een factuur van SRC Reizen.

Vervoer

Je reist met een comfortabele SRC-comfort class touringcar

Vertrektijden en opstapplaatsen voor deze reis zijn:

Jouw hotel:

Hotel Four Points Flex by Sheraton - Essen

Hotel Four Points Flex by Sheraton ligt in het Westviertel van Essen, op 500 meter van het centraal station en op 1,3 km van Museum Folkwang. Het Zeche Zollverein met het Ruhr Museum ligt op 5 kilometer. Het hotel beschikt over een 24-uursreceptie, een bar, een lift, vergaderruimtes en gratis wifi. Alle moderne kamers zijn geluiddicht en voorzien van airconditioning, een flatscreen-tv, koffie- en theefaciliteiten, een kluisje, een bureau en een badkamer met een douche, een toilet, een föhn en gratis toiletartikelen.

Manifesta spreekt ons elke keer weer aan met haar stevige thema's en wens om met kunst een betere wereld te maken. Daarom gaan wij beiden mee, Job Gerlings als jouw gids en Ralph Kaper als jouw reisleider. Daarnaast is de eerste reis direct in de week na de opening, waardoor Job zich volledig op de inhoud richt en Ralph de reisorganisatie oppakt. Een soepele combinatie. Job is kunst- en architectuurhistoricus en neemt je mee langs de kunstexposities. Ralph is jouw reisleider en verzorgt alle organisatorische zaken. We staan tijdens de reis alle dagen tot jouw beschikking. Dus als je alleen mee reist kun je altijd aansluiten.

Direct boeken bij SRC Reizen