Complexiteit, netwerken, individualisme, allerlei termen die deze week bij mij voorbij kwamen in exposities, tijdschriftartikelen, pamfletten. Het is geen verkiezingstijd, de verschillende standpunten lijken iets anders te suggereren. Met een bezoek aan het Nieuwe Instituut, Kunstinstituut Melly en een preview op de Nederlandse inzending van de Venetiaanse biënnale, draaide veel over de individuele keus in een wereld van netwerken en onmacht.

In het kleine manifest Civilisation and collapse werd gesteld dat het omverwerpen van het huidige systeem met het idee dat de wereld daarna beter wordt, uit dezelfde hoop put als waar dit systeem uit ontstaan is. Een wensdenken dat wij met onze acties de wereld kunnen veranderen en vooral verbeteren. De schrijver stelt, dat als je het huidige kapitalistische systeem omver wilt werpen, je moet accepteren dat je vele mensen raakt, velen zullen sterven en het ineenstorten van de kernenergieplantages, de hoeveelheid plastic op aarde, het verdere aanwezige gif, de aarde in de eeuwen daarna nog steeds met zich mee zal dragen.

Dat was kunstinstituut Melly. Het gif kwam eerder al tevoorschijn bij het Nieuwe Instituut, ook in Rotterdam. Hier was het gif gericht op het doden van schimmels die op plantages vele koffieplanten, bananenbomen en maïskolven aanvallen. Alleen het gif vermoordt ook onschuldige omstanders. Ook de schimmels in huis moet bestreden worden en ook hier de boodschap dat dit gif veel meer kwaad doet dan gewenst. Hele ecosystemen vallen uiteen en herstel is moeizaam tot onmogelijk doordat de bescherming tegen deze schimmels mede dankzij het gif ook is kapot gemaakt.

Hoopvoller in diezelfde expositie was de nadruk op mycelium, de wortels van allerlei schimmels en paddenstoelen die samen een netwerk vormen. Een netwerk dat onze troep opruimt. De expositie verschoof haar perspectief van de schimmel als een levend organisme dat een groot gevaar is, naar een organisme dat ons leven mogelijk maakt. Met het verwerken van ons afval, maken deze schimmels ook nieuwe voedingsstoffen. Waarom iets bestrijden dat ons juist helpt? Beter kunnen wij zoeken naar een symbiose.

Dat lijkt een lichtpuntje in de duisternis van onze zelfgecreëerde ellende. Een lichtpuntje dat ook werd gezocht tijdens de preview presentatie van de Nederlandse inzending voor de Biënnale van Venetië. Maker Dries Verhoeven ziet in onze huidige tijd een mens die zoekt naar veiligheid en geborgenheid, daarvoor biedt hij tijdens deze biënnale een fort. The Fortress is een plek die zich sluit, daarmee ook het licht buitensluit en de bezoeker eerder redeloos, radeloos en reddeloos laat zijn.

Ik vraag mij af: zijn wij misschien nu al radeloos en reddeloos? Als ik het eerdere manifest mag geloven, is de hoop iets van het verleden. Lijden zullen wij. Zelfs een symbiose met schimmels lijkt eerder bestreden te worden in onze blinde drang naar controle en volharding in ons eigen gelijk.

In alle bijeenkomsten en exposities kwam de vraag of jij en ik als individu hier een tegenwicht in kunnen vormen. Het geloof van de 20^ste eeuw in het almachtige individu en de maakbaarheid van het leven. Zelf de stad verlaten en de wereld laten vergaan terwijl jij heerlijk op een klein zelfvoorzienend eilandje zit, in pure symbiose met de schimmels om jou heen. Deze week stuurden we 4 mensen naar de maan, het geloof in de technologische voorspoed, ontsnappen aan de aarde die uitgeput raakt. Ook dat is geen individuele daad, maar een daad van vele handen. Alleen de wereld veranderen is een illusie, tijd voor de symbiose met alles om ons heen, de mens als onderdeel van het grotere geheel. En luisteren naar de stemmen die eerder niet gehoord werden in onze zoektocht naar een betere wereld. Hoop op verlossing gedurende de Paasdagen.