Op zoek naar een nieuw thuis voor kip Saar
Al zoekend naar een nieuw thuis voor onze laatste kip, Saar, merk je hoe verschillend mensen aankijken tegen dieren, natuur en het leven dat ze anderen gunnen. Onderweg naar Drenthe, waar Saar gaat wonen, luisterde ik naar BNR Radio. Daar werd biologe Arita Baaijens geïnterviewd over haar nieuwe boek In gesprek met de Noordzee. De centrale vraag: Waarom nemen wij de natuur niet mee als volwaardige partner in onze beslissingen?
Baaijens ziet Nederland niet als lichtend voorbeeld, maar als uitzondering. In veel culturen wordt de natuur wel als gelijkwaardige partner betrokken bij besluitvorming. Tijdens de Architectuurbiënnale van Rotterdam in 2024 zag ik een wereldkaart met landen waar de natuur juridisch als rechtspersoon wordt erkend. In hier was de uitzondering van Baaijens: Nederland ontbrak. Om de Nederlandse kijk op natuur te verduidelijken, haalde Baaijens een congres aan waar een topambtenaar de Noordzee beschreef als een nog vrij te exploiteren stuk Nederland—niet als een levend ecosysteem met eigen waarde, maar als een kale vlakte, vrij om te claimen en uit te buiten.
Stad versus natuur: een eeuwenoud dilemma
De spanning tussen stad en natuur is zo oud als de beschaving zelf. Kies je voor de mens en de stedelijke omgeving, of laat je de natuur leidend zijn—wild en ongetemd? Al in het Gilgamesj-epos (2100 v.Chr.) onderwerpt de mens (of eigenlijk een halfgod) de natuur. Ook in het christendom is de mens de beheerder die Gods schepping ‘cultiveert’. Steeds staat de mens centraal, als heerser of als rentmeester.
In Nederland wordt de hoge bevolkingsdichtheid en economische groei vaak als excuus gebruikt om de natuur minder zeggenschap te geven. Tijdens Manifesta15 in Barcelona (2024) was de vraag juist omgekeerd: Hoe kunnen we de natuur integreren in economische ontwikkeling en woningbouw? De Nederlandse kunstenaar Elmo Vermijs speelde met het idee dat bomen de mens voor de rechter kunnen dagen? Dat leidde tot zijn Parliament of Trees. Eerder realiseerde hij in het Amsterdamse Amstelpark Trees Tell Their Story. En dan is er de Embassy of the North Sea, die de zee ziet als een levend wezen met eigen rechten. Politieke participatie van de natuur vraagt om verbinding, verbeelding en representatie. Thema’s die ook centraal stonden in het werk van Fina Miralles (fotografie waarin de mens transformeert tot boom) en Lin May Saeed (fabels als bron van revolutie).
Natuur als spiegel
Eerder op Documenta15 in Kassel (2022) stelde het collectief La Intermundial Holobiente met The Book of the Ten Thousand Things nieuwe perspectieven voor op een composthoop in het stadspark Karlsaue. Gezien door de ogen van vele niet-menselijke wezens, zodat de plek hele nieuwe mogelijkheden bood. De natuur als gelijkwaardige partner zien, of beter: onszelf als onderdeel van de natuur, vraagt om een radicaal nieuw wereldbeeld. Een perspectief dat ook sociale gevolgen heeft. Want hoe meer ruimte we de natuur geven, hoe duidelijker wordt dat veel mensen op aarde zelf nauwelijks zeggenschap hebben.
Een gelijkwaardige samenleving
De natuur ruimte geven, zou hand in hand moeten gaan met een gelijkwaardiger samenleving. Als we verwachten dat iedereen de natuur als gelijkwaardig ziet, dan moeten we de ander ook als gelijkwaardig behandelen. Dat Nederland hier nog niet is, voel je sterk in de wereld van ruimtelijke ordening en woningbouw. Het economische belang gaat voorop, het sociale welzijn van toekomstige bewoners en de natuur wordt vervolgens afgewogen tegen menselijk voordeel, die wederom vaak gemeten worden in economische kaders. Misschien is het tijd om te vragen: Wat is goed voor de natuur? Dat zou uiteindelijk ook goed voor ons moeten zijn.
Een kleine stap voor ons, een grote voor Saar
Ondertussen is Saar daadwerkelijk verhuisd. Voor ons is het minder leuk, voor haar een fijne nieuwe omgeving met andere kippen. Wij zetten een stapje terug voor haar welzijn. Een kleine stap voor ons, een grote voor haar. We zullen haar zeker missen.
Saar is verhuisd naar Ex-legkipjes, een microsanctuary voor legkippen in Drenthe.