MAROKKO OP DE BIËNNALE VAN VENETIË 2026: EEN KUNSTWERK VAN 166 PAAR HANDEN
Het bijzondere verhaal van Amina Agueznay, haar moeder en de Marokkaanse ambachtslieden achter Asǝṭṭa.
Wie het Marokkaanse paviljoen in het Arsenale van Venetië binnenloopt, ziet overal lange banen textiel. Sommige zijn wit, andere roodbruin. Er zijn grote geometrische patronen, honderden kleine opengewerkte vormen, dikke knopen en lange franjes. De banen hangen aan metalen constructies en vormen gangen en afzonderlijke ruimtes. Er staat zelfs een groot wit bed.
Het is een indrukwekkend geheel, maar misschien is het verhaal achter de installatie nog interessanter.
De Marokkaanse kunstenares Amina Agueznay maakte dit werk namelijk niet alleen. Ze werkte samen met 166 ambachtslieden uit verschillende delen van Marokko. Hun kennis, technieken en persoonlijke verhalen vormen de basis van het kunstwerk.
Het paviljoen heet Asǝṭṭa en is samengesteld onder leiding van curator Meriem Berrada. Het is de eerste officiële nationale deelname van Marokko aan de kunstbiënnale van Venetië.
EEN KUNSTENAAR DIE BEGON ALS ARCHITECT
Amina Agueznay werd in 1963 geboren in Casablanca. Ze studeerde architectuur in de Verenigde Staten en werkte daar ruim tien jaar als architect. In 1997 keerde ze terug naar Marokko.
Ze begon sieraden te ontwerpen en ging samenwerken met traditionele zilversmeden en andere ambachtslieden. Ze raakte steeds meer gefascineerd door de technieken die zij gebruikten. Hoe wordt een materiaal bewerkt? Hoe ontstaat een patroon? En hoe wordt die kennis van de ene generatie aan de volgende doorgegeven? Haar sieraden werden geleidelijk groter en ontwikkelden zich tot sculpturen en ruimtelijke installaties. Haar achtergrond als architect bleef daarbij belangrijk. Ze denkt niet alleen na over afzonderlijke voorwerpen, maar ook over de ruimte die ze samen vormen.
Dat is in Venetië goed te zien. Amina heeft eigenlijk een gebouw gemaakt van textiel. De geweven banen functioneren als muren, maar ze zijn zacht, beweeglijk en soms doorzichtig.
HAAR MOEDER, MALIKA AGUEZNAY
Een belangrijke invloed op Amina was haar moeder, Malika Agueznay. Zij is zelf een bekende Marokkaanse kunstenares, verbonden aan de vernieuwende kunstbeweging rond de Casablanca Art School.
Deze kunstenaars zochten vanaf de jaren zestig naar een nieuwe, moderne Marokkaanse kunst. Daarbij keken ze niet alleen naar Europese kunst, maar ook naar de vormen, kleuren en patronen uit hun eigen cultuur. Malika ontwikkelde een herkenbare beeldtaal met abstracte en organische vormen. Ze werkte onder meer met schilderkunst en grafiek.
Als kind ging Amina regelmatig met haar moeder mee naar markten en ambachtelijke werkplaatsen in Zuid-Marokko. In een interview uit juli 2026 vertelt ze hoe ze daar leerde kijken naar handgemaakte voorwerpen en luisterde naar de gesprekken die haar moeder met de makers voerde. Vooral het respect van Malika voor de kennis van ambachtslieden maakte indruk.Die jeugdherinneringen zijn belangrijk voor Amina's huidige werk. Voor haar is een tapijt niet zomaar een gebruiksvoorwerp. Achter het weven zitten eeuwenoude technieken, maar ook de ervaringen en verhalen van de mensen die het maken.
DE SYMBOLEN VAN HAAR MOEDER
Ook in het paviljoen in Venetië is haar moeder aanwezig.
Op een aantal lange witte textielbanen staan roodbruine figuren. Ze lijken soms op gestileerde mensen of maskers, met opvallend grote ogen. Andere bestaan uit symmetrische, bijna geometrische vormen.
Deze motieven verwijzen naar de beeldtaal van Malika Agueznay. Vooral de oogvormen zijn in beschrijvingen van het paviljoen herkend als een eerbetoon aan haar moeder. Ze worden in verband gebracht met bescherming. Amina heeft dus niet alleen de belangstelling voor ambacht van haar moeder meegekregen, maar verwerkt ook elementen uit haar kunst in haar eigen werk. Het is een bijzondere verbinding tussen twee generaties kunstenaars. De afzonderlijke figuren hebben niet allemaal een gedocumenteerde betekenis. Het is daarom beter ze niet als een soort alfabet te lezen. Ze maken deel uit van een beeldtaal waarin herinnering, bescherming en overdracht van kennis samenkomen.
HOE WERKT AMINA MET AMBACHTSLIEDEN?
Amina werkt al jarenlang met ambachtslieden uit verschillende delen van Marokko. Voor haar is die samenwerking minstens zo belangrijk als het uiteindelijke kunstwerk. Ze bezoekt werkplaatsen, spreekt met de makers, bekijkt hun technieken en maakt samen met hen proefstukken. Ze probeert daarbij niet simpelweg bestaande producten te laten namaken. Ze onderzoekt juist wat er gebeurt als traditionele technieken op een andere schaal of in een nieuwe vorm worden toegepast.
Voor Asǝṭṭa werkten 166 ambachtslieden mee, onder wie veel vrouwen. Sommigen zijn gespecialiseerd in weven, anderen in borduren, vlechten, knopen of het maken van versieringen.
Een mooi voorbeeld uit een interview met Amina is de weefster Bahija. Zij had een tapijt gemaakt waarin ze haar eigen levensverhaal had verwerkt, inclusief moeilijke ervaringen. Amina vroeg haar om dit werk op grotere schaal uit te voeren voor de installatie. Zo krijgen de textielbanen een persoonlijke betekenis. Achter sommige patronen schuilt het verhaal van een van de makers. Amina vergelijkt haar rol wel met die van een dirigent. Zij ontwikkelt het idee voor het geheel, maar iedere ambachtsman of ambachtsvrouw brengt eigen kennis en vaardigheden mee.
VAN WOL TOT KUNSTWERK
Het maken van de installatie was een omvangrijk proces.
De belangrijkste grondstof is wol. Die werd in Marokko gekocht en naar verschillende werkplaatsen gebracht om te worden gesponnen, geverfd en geweven. Veel textielbanen zijn gemaakt op traditionele verticale weefgetouwen. De banen zijn vaak ongeveer dertig centimeter breed en sommige zijn meerdere meters lang. Daarna gingen ze naar andere werkplaatsen voor verdere bewerking. De ene ambachtsvrouw borduurde patronen, een ander voegde knopen of vlechtwerk toe. Sommige delen kregen kralen, pailletten of andere versieringen. Volgens interviews met de kunstenaar werden ongeveer driehonderd banen geproduceerd. De onderdelen werden eerst in Marrakech samengebracht om de compositie te testen. Daarna werd bepaald hoe de installatie in de grote ruimte van het Arsenale zou worden opgebouwd.
Het was dus niet één werkplaats waar het paviljoen werd gemaakt. Het was een samenwerking tussen makers op verschillende plaatsen, met Amina als verbindende persoon.
WOL, RAFFIA EN HONDERDEN KLEINE VORMEN
Wie dichtbij kijkt, ontdekt hoeveel verschillende structuren in de installatie zijn verwerkt.
Naast wol gebruikt Amina veel raffia, een plantaardige vezel afkomstig van palmen. Zij raakte tijdens een kunstenaarsverblijf in Madagaskar geïnteresseerd in de mogelijkheden van dit materiaal. Ook voor Venetië werd raffia uit Madagaskar gebruikt.
Raffia kan worden gevlochten, gewikkeld en geborduurd. Daarmee ontstaan dikke lussen, opengewerkte patronen en reliëfs. Bijzonder zijn de roodbruine hangende constructies. Daarin zie je dicht opeengepakte vormen, lange franjes en dikke, opgerolde vezels. Van een afstand lijken het bijna gebeeldhouwde zuilen, maar van dichtbij ontdek je dat alles uit textiel bestaat. Andere banen zijn juist heel open. Ze bevatten honderden cirkels, ovalen, vierkanten en driehoeken, vaak in wit en roodbruin. Daartussen zitten rechthoekige stukken dicht geweven stof.
Het contrast tussen open en gesloten gedeelten maakt de textielwanden bijzonder. Je kunt er op sommige plekken dwars doorheen kijken. Er zijn ook metalen elementen, kralen en sieraden verwerkt. Sommige verwijzen naar traditionele beschermende voorwerpen en amuletten.
Amina legt bovendien verbanden met Venetië. Ze verwijst onder andere naar de geschiedenis van glazen kralen uit Murano en naar traditionele zilveren pailletten, mozone. In een interview verbindt ze deze zilveren elementen met water in het Midden-Atlasgebied en de kanalen van Venetië.
Zo komen verschillende materialen, technieken en plaatsen samen in één installatie.
WAT BETEKENT ASǝṬṬA?
De titel Asǝṭṭa komt uit het Amazigh, de taal van verschillende oorspronkelijke bevolkingsgroepen in Noord-Afrika.
Het woord verwijst naar ritueel weven. Volgens de officiële toelichting van de Biënnale is dit een handeling waarbij technische kennis, gebed en herinnering samenkomen.
Weven is in deze traditie dus meer dan een praktische bezigheid. Het is ook verbonden met rituelen en het doorgeven van kennis, vaak van vrouw op vrouw.
Daarom gaat het paviljoen niet alleen over mooie patronen of oude ambachten. Het gaat vooral over de mensen die deze technieken beheersen en over de vraag hoe hun kennis kan blijven bestaan.
Amina wil die technieken niet alleen bewaren zoals ze vroeger waren. Door ze op een nieuwe manier te gebruiken, kunnen ze zich verder ontwikkelen.
EEN HUIS VAN GEWEVEN WANDEN
De installatie beslaat ongeveer driehonderd vierkante meter.
De hoge textielbanen hangen aan stalen constructies en vormen een reeks doorgangen. Sommige wanden hebben grote golvende patronen, andere zijn opgebouwd uit kleine geometrische vormen.
Als bezoeker loop je tussen de banen door. Je kijkt steeds vanuit een andere richting naar de patronen en ziet hoe het licht door de openingen valt. Daarbij speelt het Marokkaanse begrip âatba een belangrijke rol. Dat betekent drempel. Het gaat om de overgang tussen binnen en buiten, tussen de openbare en de privéruimte, maar ook tussen het zichtbare en het onzichtbare. Amina maakt van deze gedachte iets wat je letterlijk kunt ervaren. Je loopt door de textielwanden heen en ontdekt telkens een nieuwe ruimte.
Haar opleiding als architect en haar belangstelling voor traditioneel handwerk komen hier samen.
HET GROTE WITTE BED
Midden tussen de textielwanden staat een groot wit bed, bekleed met een dikke, geweven textiellaag. Het is een opvallend onderdeel van de installatie. Tussen de hoge wanden en monumentale constructies staat ineens iets heel huiselijks. Bezoekers kunnen op het bed plaatsnemen. Daarmee nodigt Amina hen uit om niet alleen naar de installatie te kijken, maar er ook even te verblijven. Het bed past bij haar belangstelling voor gastvrijheid en de overgang tussen openbare en persoonlijke ruimtes. Het brengt de grote installatie terug naar de menselijke maat.
WAAROM IS DIT PAVILJOEN BIJZONDER?
Het Marokkaanse paviljoen laat zien dat traditionele ambachten ook een plaats kunnen hebben in de hedendaagse kunst. De mensen die kunnen weven, knopen, borduren en vlechten beschikken over kennis die vaak al generaties lang wordt doorgegeven. Amina wil die kennis zichtbaar maken en tegelijk nieuwe mogelijkheden bieden. Daarbij gaat het niet alleen om het eindresultaat. Ook de samenwerking, de gesprekken, het uitwisselen van ideeën en de tijd die het maken kost, zijn belangrijk. Het paviljoen sluit daarmee aan bij het thema van de Biënnale van Venetië 2026, In Minor Keys, waarin aandacht is voor menselijke verbondenheid, zorg en verhalen die vaak minder zichtbaar zijn.
EEN KUNSTWERK MET VELE VERHALEN
Wat op het eerste gezicht een enorme verzameling geweven textielbanen lijkt, blijkt een kunstwerk vol persoonlijke geschiedenissen. Er is het verhaal van Amina, die als kind met haar moeder naar ambachtelijke werkplaatsen ging. Van Malika Agueznay, wier beeldtaal terugkomt in de roodbruine symbolen. Van de weefster Bahija, die haar levensverhaal in een tapijt verwerkte. En van de vele andere ambachtslieden die hun kennis en vaardigheden hebben ingebracht. Al die bijdragen zijn samengebracht in één grote installatie.
Misschien is dat wel de belangrijkste gedachte achter Asǝṭṭa: een kunstwerk hoeft niet door één persoon te worden gemaakt. Het kan ook ontstaan uit de kennis, ervaring en samenwerking van heel veel mensen.
En dat is precies wat Amina Agueznay in Venetië laat zien.