Een maand lang was ik veel in Duitsland en vooral in Nordrhein-Westfalen. En wat een auto’s. Overal, altijd en ook cruciaal. Als je je afvraagt waarom wij moeite hebben met het loslaten van de auto, dan is deze regio het schoolvoorbeeld van een autoverslaafde omgeving. En het is niet meer de mens zelf, het is het systeem dat rondom de auto is ontstaan. Want zelfs de eerste oplossing, de elektrische auto, is gebaseerd op datzelfde systeem. De auto eruit, betekent veel meer dan alleen een voertuig veranderen: het vereist een fundamentele verandering.
Tweebaanswegen tot in het hartje van de stad. Overal grote parkeergarages die jou rechtstreeks toegang geven tot jouw bestemming. Geen herkenbaar stadshart meer, want alle functies zijn bereikbaar met de auto. Het ideaal van de wandelbare Europese steden is daar wel weg. De auto is handiger, sneller en brengt je eerder dichter bij jouw bestemming.
Waar begin je in zo’n regio om de auto minder te gebruiken? Het idee is eerst bij de gebruiker zelf, alleen dat maakt dat hij of zij meer nadelen ervaart zonder de auto dan met. Alles is verder weg, van de supermarkt (vrijwel alle supermarkten liggen goed bereikbaar te midden van een ruim parkeerterrein) tot de huisarts.
Verminderen van de auto, betekent dat er flink in de manier van ons ruimtegebruik moet veranderen. En in ons gevoel van bereikbaarheid en wat ‘snel’ is. En misschien nog een grotere verandering: ons gevoel van eigen ruimte. Want in plaats van alles afgestemd op jouw wensen in de auto, moeten we genoegen nemen met gemiddelden in trein, bus en tram. En zelfs in deze zin zit mijn systemisch denken over de auto en het openbaar vervoer. Genoegen nemen, ik had kunnen schrijven dat we overschakelen naar de luxe van een chauffeur die ons overal naar toe brengt met bus, tram of metro.
En dat laat zien: de auto is onderdeel geworden van onze cultuur als geheel. Welke auto jij hebt bepaald voor een deel ook jouw status. Want zelfs een elektrische wagen telt mee in hoe mensen naar jou kijken. En ook het halen van een rijbewijs wanneer je 18 jaar oud bent, is een overgangsrite geworden naar volwassenheid en zelfstandigheid. Net als het uit huis gaan naar een eigen woning.
Dat de auto zo’n onderdeel van ons is geworden, zorgt ook dat dit deel een blinde vlek is geworden. Dat een huisartsenpost voor mensen zonder auto vaak onbereikbaar is geworden, wordt meestal niet meegenomen in de afwegingen. Dat bij het ontwikkelen van een woonwijk zonder auto’s niet eerst het openbaar vervoersnetwerk wordt aangesloten, ligt ook hieraan ten grondslag.
In Nordrhein-Westfalen ligt ook Wuppertal, een stad met een zweefbaan of hangende tram. Toen ik tegen Ralph zei dat dit ook een goede optie was voor onze regio, hangend boven de bestaande autoweg (!), liet hij Chat een kosten-batenanalyse maken. Chat vond het te kostbaar, vooral vanwege de bestaande infrastructuur, want eerdere investeringen worden dan tenietgedaan. Zelfs in dat computeralgoritme zit ingebakken dat je de toekomstige voordelen van een beter openbaar vervoer niet meetellen. Dat zegt genoeg.