Afgelopen week kwamen twee critici voorbij op mijn social media kanalen. Beiden vielen mij op, misschien eerder: aan beide stoorde ik mij. De eerste maakte zijn filmpje als analyse van een nieuw opgeleverd gebouw. De ander reflecteerde op de Venetiaanse biënnale. De een vond zijn eigen positie beter, dus hij ging wel even het gebouw beoordelen. De ander positioneerde zijn beoordeling wel zo negatief en vol koloniale zinsneden, dat ik mij afvroeg hoeveel kennis hij überhaupt had. Vaak vraag ik mij af: wie ben ik om een oordeel te vellen? En hoe zou ik dan een expositie als deze opbouwen? En als ik zie hoeveel twintigers met weinig tentoonstellingservaring simpelweg hun mening delen, waarom zou ik zelf dan zo terughoudend zijn?
Misschien ook meer duiding over de beide critici. De eerste was architect en benoemde precies zoals ik, dat er veel mensen simpelweg hun mening delen. Vervolgens vond hij zijn mening beter, want hij was architect. Ergens midden in de twintig, behendig met de mobiel en knippen en plakken van filmpjes. De architect vond ik pretentieus met de opmerking dat hij als architect beter dan een niet-architect het gebouw kan beoordelen. Hierbij precies voorbijgaand aan het gegeven dat een opleiding ook niet alles is. Bovendien, zijn analyse van het gebouw overtuigde, was onderbouwd en maakte een heldere uiteenzetting van de mooie details en het succes van het ontwerp.
De andere auteur schrijft voor een gerenommeerd kunstblad en zijn review van de Venetiaanse biënnale was geschreven vanuit het perspectief dat de grotere kunsttentoonstellingen zoals de Biënnale van Venetië en Documenta in Kassel niet meer de echte kunstwereld vertegenwoordigden. Om vervolgens los te gaan op verschillende tentoonstellingen en de expositie van de Senegalese curator Koyo Kouoh te vergelijken met Afrikaanse kitsch. Daarmee wordt geen poging gedaan om de context van deze kunst te analyseren en blijft de schrijver vasthouden aan het koloniale beeld dat echte kunst alleen uit Europa en Noord-Amerika komt. Ook de Europese tentoonstellingen kregen ervan langs: de kunstenaars wisten alleen nog maar te schreeuwen. Waarbij hij over Nederland specifiek opmerkte dat hij zich niet voor een halfuur liet opsluiten in het Nederlandse paviljoen. Hij had de performance niet gezien, wel leverde hij kritiek.
Zelf krijg ik in mijn werk de simpele vraag of ik kunsthistoricus of architectuurhistoricus ben. Bij een ja, zie je een bevestiging of akkoord in iemands gezicht. Of opluchting. In ieder geval, het geeft mij een vrijbrief om informatie te delen en een standpunt in te nemen. Er zijn genoeg kunsthistorici die ook daarin kritisch zijn, naar zichzelf en naar mij. Want de opleiding betekent niet dat je daarna eeuwig wetend bent over de nieuwe ontwikkelingen, die moet je wel bijhouden. Ook als niet kunsthistoricus kun je een gedegen, goed onderbouwde beoordeling geven over kunst, architectuur, toegepaste vormgeving of totaal ander vakgebied waar jouw passie ligt. Leren en kennis onderhouden kan op veel meer manieren dan via een opleiding.
Veel meer mensen beoordelen een tentoonstelling of architectonisch ontwerp op basis van een kritiek dan dat zij deze zelf bezoeken. Juist daarom is een goedgeschreven kritiek van belang. En misschien wil ik dit juist benadrukken, omdat ik dit punt ook bij andere journalistieke artikelen tegenkom. Gekleurd vanuit het standpunt van de schrijver en/of de tekst is vooral veel geschreeuw en zonder context. Maar het kleurt wel het publieke gesprek over een gebeurtenis, object, bedrijf of persoon. Zoals in deze gevallen over een gebouw en een internationale tentoonstelling.
Een gedegen kritiek op een kunstexpositie, architectonisch ontwerp of een vraagstuk in de samenleving, vergt dat de schrijver zijn oordeel overweegt en onderbouwt. Waarbij een schrijver ook teleurgesteld of verrast kan zijn. Dat schreeuwende koppen meer aandacht trekken, is vooral teleurstellend. Dat geldt ook voor verslaglegging over andere onderwerpen. Deze reflectie maakt ook mijzelf kritischer op mijn eigen werk. Want een kritiek op een criticus, mag niet zonder jezelf langs dezelfde lat te leggen. Ik ben niet de maatstaf, maar wel verantwoordelijk voor hoe ik oordeel.